Tarreeffama hordoffii kana xumuruuf yeroo hammam fudhata?

Tarkaanfiiwwan dhiibbaa olaanaa qaban — VPN baasuu, 2FA dandeessisuu fi biroozara iccitiitti darbuu — daqiiqaa 30 gadiitti xumuruu dandeessu. Yeroo ati qindaa'inawwan akkaawuntii ilaaltu, hayyamoota qoratu fi tajaajiloota iccitii qoofamoo qopheessitu tarreeffamni guutuun torban tokko keessatti sa'aatii muraasa fudhachuu danda'a. Yeroo tokkotti hunda gochuun barbaachisaa miti.

Wantoota kamtu jalqaba irra hojjechuu qaba?

Wantoota dhiibbaa olaanaa qaban irraa eegali: VPN baasi fi walqabsiisi turi, akkaawuntiiwwan baay'ee barbaachisoo (e-meelii, baankii, miidiyaa hawaasaa) irratti 2FA dandeessisi, biroozara iccitii xiyyeeffateetti darbi. Jijjiramoonni sadii kun qofti dhiibbaa kee baay'ee xiqqeessu.

Meeshaalee iccitiitiif kaffaltii gochuu qaba?

Meeshaaleen iccitii baay'een tola. Biroozaroonni Firefox fi Brave tola. Ergaa Signal tola. Proton Mail fi Proton VPN sadarkaalee tolaa qabu. Ta'us, galmee VPN kaffaltii ($3-12/ji'a) eegumsa amanamaa, ariifachiisaa, log-malee argachuuf maallaqa baasuun ni mala. Bulchaa jecha iggitii kaffaltii ($1-4/ji'a) iyyuu cimsanii gorfama.

Tarreeffamni kun guutummaatti onlaayinii irratti maqaa malee ta'uuf gahaadhaa?

Tarreeffamni hordoffii kun iccitii kee baay'ee fooyyessa, garuu maqaa-malee guutuu hin mirkaneessu. Maqaa-malee dhugaan nageenya hojiimaata olaanaa barbaada — Tor fayyadamuu, akkaawuntiiwwan dhuunfaa hunda dhiisuu fi hojiiwwan maqaa-malee fi addaan baafamanii makuu dhiisuu. Namoota baay'eef tarreeffamni kun eegumsa iccitii guyyaa guyyaa cimaa kenna.

Yeroo meeqa keessa tarreeffama hordoffii kana ilaaluu qaba?

Ji'a 3-6 hundatti qindaa'ina iccitii kee ilaali. Cabuuwwan daataa haaraa kan akkaawuntii kee dhiibu qori, hayyamoota appii qori, VPN fi biroozara kee haaromsi, fi akkaawuntiiwwan haaraa hin fayyadamne hunda haqi. Iccitii waanjala-itti fufaa ti, qindaa'ina al tokko miti.

Tarreeffama Hordoffii Iccitii Onlaayinii — Daataa Keessan Eegsisuuf Tarkaanfiiwwan 25

Iccitii kee onlaayinii eegsisuun hojii tokkicha miti — kun walitti qabama amaloota, qindaa'inawwan fi meeshaalee waliin hojjetan. Tarreeffamni hordoffii kun tarkaanfiiwwan hojii irra oolan 25 ramaddiiwwan shanitti qindaa'an uwwisa. Saffisaa keetiin isaan irratti hojjedhu. Tarkaanfiin tokkoon tokkoo ibsa gabaabaa, fi yeroo barbaachisaa ta'etti, dansa hojii kee mirkaneessuuf fayyadamuu dandeessu meeshaalee ipdrop.io tti geessitu hammata. Garaagarummaa uumuuf wanta hundas xumuruun barbaachisaa miti — jijjiramoonni muraasi iyyuu dhiibbaa kee baay'ee xiqqeessu.

Iccitii Biroozaraa

Biroozarri kee karra ijoo gidduu kee fi interneetii ti. Tarkaanfiiwwan shanan kun hamma daataa biroozarri kee weebsaayitoota fi hordoftootatti gad-yaasu xiqqeessu.

Biroozara iccitii xiyyeeffate fayyadami — Firefox, Brave ykn Tor Browser-tti darbi. Biroozaroonni kun durtii hordoftoota balleessu, faana quba daangessu, fi daataa kee biroozingii dhaabbilee beeksisaatti hin ergan. Chrome biroozara baay'ee jaalatamaa ta'us, dhaabbata beeksisaa addunyaa keessaa guddaan ijaarrame.
Eegumsa hordoffii dandeessisi — Eegumsa hordoffii biroozara kee keessa jiru qindaa'ina hundarra cimaa irratti dansa godhi. Firefox keessatti, Qindaa'ina > Iccitii fi Nageenya tti deemii fi Cimaa filadhu. Brave keessatti, gaachanawwan durtii dansa ta'aniiru.
Cookies fi daataa saayitii al-aluman qulqulleessi — Cookies sessions kee fi seenaa biroozingii weebsaayitoota irra hordofu. Biroozara kee yeroo bahuu cookies qulqulleessuuf qindeessi, ykn dabalataa akka Cookie AutoDelete fayyadami.
Qoodama IP ittisuuf WebRTC dandeessisuu dhiisi — WebRTC amala biroozaraa yeroo VPN fayyadamtu illee teessoo IP kee dhugaa mul'isuu danda'u. Firefox keessatti, about:config keessatti media.peerconnection.enabled false godhi. Brave keessatti, Qindaa'ina keessatti dhiisi. Mirkaneessuuf Qorannoo qoodama WebRTC keenya fayyadami.
Faana quba biroozara kee qori — Cookies malee illee, weebsaayitoonni faana quba biroozaraan si beekuu danda'u. Biroozarri kee hammam akka adda ta'ee fi amalli kamiyyu baay'ee beekamoo akka ta'an ilaaluuf Meeshaa Fingerprint keenya fayyadami.

Nageenya Hidhata

Hidhanni hidhata kee eenyu daldala kee arguu akka danda'uu fi daataan kee eessatti akka deemu murteessa. Tarkaanfiiwwan kun hidhanni kee qoofamoo fi qoodama irraa bilisa ta'uu mirkaneessu.

VPN fayyadami — VPN daldala interneetii kee guutuu ni qoofa fi teessoo IP kee dhugaa dhoksa. Galma'aa imaammata log-male mirkaneeffame, qoofama cimaa (WireGuard ykn OpenVPN) fi kill switch qabu filadhu. Yeroo hunda walqabsiise turi, keessumaa hidhata hin amanamne irratti.
Qoodama DNS qori — VPN waliin illee, gaaffii DNS kee ammas servera ISP kee keessa darbuu danda'u, weebsaayitii ati daawwattu hunda mul'isu. Gaaffiin hundi tunnel VPN keessa akka darbu mirkaneessuuf erga VPN keetti walqabsiifte booda Qorannoo qoodama DNS raawwadhu.
Bakka hundatti HTTPS fayyadami — HTTPS daataa biroozara kee fi weebsaayitii gidduu jiru qoofa. Biroozaroonni ammayyaa baay'een wal-qabsiisa HTTPS'f mallattoo cufaa agarsiisu. Saayitii HTTP irratti odeeffannoo amalee galchuu irraa fagaadhu. Qindaa'ina biroozara kee keessatti haala HTTPS-Only fayyadamuu yaadi.
VPN malee Wi-Fi uummataa irraa fagaadhu — Hidhanni Wi-Fi uummataa mana kofii, buufata xiyyaaraa fi hoteeloota keessaa uumamaan hin amanamne. Yoo Wi-Fi uummataa fayyadamuu si barbaachise, yeroo hunda jalqaba VPN keetti walqabsiisi. Bal'inaan Qajeelfama Wi-Fi uummataa keenya ilaali.
DNS qoofame fayyadami — DNS-over-HTTPS ykn DNS-over-TLS fayyadamuun DNS durtii ISP kee irraa galma'aa DNS qoofame kan akka Cloudflare (1.1.1.1) ykn Quad9 (9.9.9.9) tti darbi. Kun ISP kee weebsaayitii ati daawwattu gaaffii DNS irraan log gochuu irraa ittisa.

Nageenya Akkaawuntii

Nageenyi akkaawuntii cimaa daataa dhuunfaa kee irratti seenuu hayyama-malee ittisa. Tarkaanfiiwwan kun akkaawuntiiwwan kee cabuu, fiisingii fi hatuu raga-kennaa irraa eegu.

Mirkaneessa wantoota-lama (2FA) dandeessisi — Akkaawuntii hundaa kan deggaru irratti sadarkaa eegumsaa lammaffaa dabali. SMS irra appii mirkaneessaa (akka Ente Auth ykn Aegis) fayyadami. Bal'inaan Qajeelfama 2FA keenya ilaali.
Bulchaa jecha iggitii fayyadami — Bulchaan jecha iggitii akkaawuntii hundaaf jecha iggitii cimaa, adda ta'e ni uuma fi kaa'a. Jecha iggitii master tokko qofa yaadachuun si barbaachisa. Proton Pass, Bitwarden fi 1Password filannoo cimaa dha.
Akkaawuntii hundaaf jecha iggitii adda ta'e fayyadami — Yoo tajaajilli tokko cabe fi jecha iggitii sana bakka biroottiis fayyadamtee taate, weerartoonni akkaawuntii kee hundatti seenuu danda'u. Kun credential stuffing jedhama. Bulchaan jecha iggitii jecha iggitii adda ta'an caraa-male godha.
Daataan kee cabuu isaa qori — E-meeliin ykn lakkoofsi bilbila keetii cabuuwwan daataa beekamoo keessatti mul'achuu isaanii qoruuf haveibeenpwned.com daawwadhu. Yoo ta'e, jecha iggitii dhiibbaa qabaman al-tokkichatti jijjiri fi akkaawuntiiwwan sana irratti 2FA dandeessisi.
Hayyamoota appii sadaffaa ilaali — Appiiwwan fi tajaajilawwan akkaawuntii Google, Apple, Facebook fi kan biroo kee waliin walqabsiifaman qori. Kan ati siif hin fayyadamne hunda haqi. Appiin tokkoon tokkoon walqabsiifame daataa kee seenuu ykn qoodamuuf qaama seensa danda'u dha.

Iccitii Qunnamtii

Ergaawwan kee, e-meeliiwwan fi faayiloonni daataa amalee baay'ee qaban. Tarkaanfiiwwan kun qunnamtiin kee dhuunfaa ta'ee akka turu mirkaneessu.

E-meelii qoofame fayyadami — E-meeliin durtii (Gmail, Outlook) end-to-end qoofame miti — kennaan ergaa kee dubbisuu danda'a. Proton Mail ykn Tuta tti darbi. Suuraa guutuuf Qajeelfama E-meelii Qoofame keenya ilaali.
Appiiwwan ergaa qoofamoo fayyadami — Ergaa dhuunfaaf Signal fayyadami. Innis qoofama end-to-end barreeffamoota, bilbilawwan fi miidiyaaf walaboman koodii open-source mirkaneeffameen kenna. Marii amalee qabuuf SMS fi bilbila idilee irraa fagaadhu.
Kuusaa faayilii qoofame fayyadami — Faayiloota amalee qaban tajaajila duumessa qoofame kan akka Proton Drive ykn Tresorit keessatti kaa'i. Kennitoonni duumessa durtii (Google Drive, Dropbox) faayiloota keetti seenuu danda'u. Qajeelfama Kuusaa Qoofame keenya ilaali.
Mirkaneessa wantoota-lamaaf SMS irraa fagaadhu — Ergaawwan SMS lola SIM swapping irraan dhaabbachuu danda'u, kan keessatti weerartuu carriers'is lakkoofsa kee dabarsuuf amansiisa. 2FA'f SMS irra appii mirkaneessaa ykn furtuu nageenya hardware fayyadami.
Bilbila kee irratti hayyamoota appii ilaali — Appiiwwan kamuu kaamiraa, maayikiroofoona, iddoo, qunnamtii fi suuraa kee seenuu hayyama qaban qori. Appii kamiyyuu ishaan kana hin barbaadne hayyama dhabsiisi. iOS irratti, Qindaa'ina > Iccitii fi Nageenya tti deemi. Android irratti, Qindaa'ina > Iccitii tti deemi.

Daataa Xiqqeessuu

Daataa hammam xiqqeenya uumtee fi qooddu, hangas xiqqaa walitti qabamuu, gurguramuu ykn qoodamuu danda'a. Tarkaanfiiwwan kun faana kee dijiitaalaa xiqqeessu.

Qooduu miidiyaa hawaasaa daangessi — Maxxansi, suuraan fi galmeen hundi profaayilii kee dijiitaalatti dabala. Iddoo yeroo dhugaa kee, karoora imala, guyyaa dhalootaa guutuu ykn odeeffannoo gaaffii nageenyaaf deebisuuf fayyadamuu danda'amu qooduu irraa fagaadhu. Maxxansa kee jiran ilaali fi waan dhuunfaa baay'ee hunda haqi.
Hordoffii daataa fi addaan-baasiisa beeksisaa irraa baasuu — Addaan-baasiisa beeksisaa fi hordoffii hojii dhaabsiisuuf qindaa'inawwan akkaawuntii Google, Facebook fi Apple keessa daawwadhu. Google irratti, Hojii Weeb fi Appii, Seenaa Iddoo fi Seenaa YouTube dhaabuuf myactivity.google.com'tti deemi.
Teessoolee e-meelii moggaasaa fayyadami — Galmee onlaayinii, gaazexaa fi tajaajila guutummaan hin amantaaf moggaasaa e-meelii ykn teessoolee tokkichaaf fayyadami. Proton Mail, SimpleLogin fi Firefox Relay sanduuqa galchii kee dhugaa hin saaxiline irratti dabarsan uumuu siif hayyamu.
Tajaajilawwan hunda irratti qindaa'inawwan iccitii ilaali — Qindaa'inawwan iccitii tajaajila ijoo hundaa ati fayyadamtu keessa darbi — miidiyaa hawaasaa, e-meelii, maashinii barbaachaa, kuusaa duumessa fi saayitiiwwan bittaa. Hunda filannoo daangaa olaanaa qabutti qindeessi. Tajaajiloonni baay'een durtii walitti qabama daataa olaanaa irra jiru.
Akkaawuntiiwwan hin fayyadamne haqi — Akkaawuntiin hundi qabdu cabuu daataa eegamu danda'u dha. Akkaawuntiiwwan ati siif hin fayyadamne haqi. Saayitiiwwan akka justdelete.me tajaajila dhibba hedduuf fuula haquu akkaawuntiiwwan irratti hidhata kallattii kennu.

TL;DR — Kuussaa Saffisaa

✓ Daldala kee qoofuuf fi teessoo IP kee weebsaayitoota, ISP fi hojjettoota hidhata irraa dhoksuuf yeroo hunda VPN fayyadami.
✓ Biroozara iccitii xiyyeeffateetti (Firefox ykn Brave) darbi fi qoodama IP ittisuuf WebRTC dandeessisuu dhiisi.
✓ Akkaawuntii hunda irratti 2FA dandeessisi fi jecha iggitii adda ta'an uumuuf bulchaa jecha iggitii fayyadami.
✓ Daataa amalee qabuuf e-meelii qoofame (Proton Mail), ergaa qoofame (Signal) fi kuusaa faayilii qoofame (Proton Drive) fayyadami.
✓ Faana kee dijiitaalaa xiqqeessi: qooduu miidiyaa hawaasaa daangessi, moggaasaa e-meelii fayyadami, hordoffii beeksisaa irraa baasi fi akkaawuntiiwwan hin fayyadamne haqi.

Qindaa'ina kee mirkaneessuuf qophii? Haala iccitii kee qoruuf meeshaalee tola IP Lookup, Qorannoo qoodama DNS, Qorannoo qoodama WebRTC fi Fingerprint keenya raawwadhu.